• 30.07.2021 15:45

САРИСА

Прв македонски конзервативен портал

Кризата во Тајван може да го означи крајот на Американската империја – Нил Фергусон (втор дел)

ByJane Jancheski

Mar 28, 2021

… Економскиот подем на Кина – кој на почетокот беше поздравен од американските креатори на политиката – на крајот ќе изгледаше како закана за Конфликтите на САД меѓу актуелните и растечките сили се одлика на светската политика од 431 година п.н.е., кога тоа беше „растот на моќта на Атина и алармот во Спарта“ што доведе до војна. Единствено изненадувачки беше што на претседателот Доналд Трамп, баш од сите луѓе, требаше да ги разбуди Американците за заканата што ја носи растот на моќта на Народната Република.

Трамп водеше кампања против Кина како закана главно за работните места во САД.  Кога пристигна во Белата куќа воведе тарифи на производи од Кина. Сепак, тој не можеше да спречи неговата трговска војна да прерасне во нешто повеќе како Втора студена војна – натпревар што беше истовремено технолошки, идеолошки и геополитички. Јавноста го поддржа, зголеменото анти-кинеско расположение и кај републиканците и кај демократите.

Самиот Трамп можеби беше еж со еднонасочен ум: тарифи. Но, под државниот секретар Мајк Помпео, политиката на САД наскоро се врати во својата лисичка норма. Помпео го фрли секое замисливо прашање во Пекинг, од потпирање брз Хуавеј за увезување полупроводници, до сузбивање на продемократското движење во Хонг Конг, до матното потекло на Ковид-19 во Вухан. Неизбежно, Тајван беше додаден на списокот, но зголемената продажба на оружје и дипломатските контакти не беа приоритет. Кога Ричард Хас, големиот панџандрум на Советот за меѓународни односи, минатата година зборуваше за ставање крај на „стратешката двосмисленост“ и со сесрдно залагање на САД за одржување на автономијата на Тајван, никој во администрацијата на Трамп не рече: „Одлична идеја!“.

Сепак, кога Помпео се состана со директорот на канцеларијата за надворешни работи на Комунистичката партија, Јанг Шиечи, на Хаваи минатиот јуни, првата реченица што Јанг ја изусти беше „Има само една Кина во светот и Тајван е неотуѓив дел од Кина. Принципот „една Кина“ е политичка основа на Кина-САД односи“.

Толку беше успешен антикинескиот став на Трамп помеѓу елитното и популарното мислење што тогаш претседателскиот кандидат Џо Бајден немаше друга алтернатива освен да се согласи со таа стратегија. Донекаде изненадувачки исход е што тој сега Бајден води Администрација што е на многу начини поостра од неговиот претходник.

Трамп не беше студен воин. Според мемоарите на поранешниот советник за национална безбедност Џон Болтон, Претседателот Трамп илустрирајќи му на еден републикански Сенатор велеше „Тајван е како на два метра од Кина. Ние сме оддалечени 8.000 милји. Ако [Кина]ги нападне, не може да сториме нешто во врска со тоа “.

За разлика од другите во неговиот тим за национална безбедност, Трамп малку се грижеше за прашањето за човековите права. За Хонг Конг, тој рече: „Не сакам да се вклучам“ и „И ние имаме проблеми со човековите права“. Кога претседателот Ши Џинпинг го извести за работните логори за муслиманските Ујгури од Шинџијанг во западна Кина, Трамп во суштина му рече „нема проблем“. На 30-годишнината од масакрот на плоштадот Тјенанмен во 1989 година, Трамп праша: „Кому му е гајле за тоа? Се обидувам да склучам договор “.

Спротивно на тоа, Администрацијата на Бајден зборува за вакви прашања. Во секоја изјава од преземањето на должноста државниот секретар, Антониј Блинкен ја споменува Кина не само како стратешки ривал, туку и како прекршител на човекови права. Во јануари, тој го нарече однесувањето на Кина кон Ујгурите „обид да се изврши геноцид“ и вети дека ќе ја продолжи политиката на Помпео за зголемување на соработката на САД со Тајван. Во февруари, тој даде остра изјава наменета кон Јанг за случувањата во Хонг Конг, Шинџијанг, Тибет, па дури и Мијанмар, каде Кина го поддржува неодамнешниот воен удар. На почетокот на овој месец, Администрацијата воведе санкции кон кинеските власти за кои процени дека се одговорни за уназадување на автономијата на Хонг Конг.

Во својот последен напис за списанието Foreign Affairs пред да се приклучи на Администрацијата како „цар за Азија“, Курт Кембел тврди дека постои „свесен напор да се спречи кинескиот авантуризам… Ова значи инвестирање во конвенционални и балистички ракети со долг дострел, напаѓачки беспилотни летала и подводни возила, подморници со ракетни водичи и брзо стрелачко огнено оружје“. Тој додаде дека Вашингтон треба да работи со други држави за да ги рашири американските сили низ Југоисточна Азија и Индискиот Океан и „да ги искористи чувствителните индустрии и да продолжи со „управувано раздвојување“ на азиските држави од Кина.

Во многу аспекти, продолжувањето со “Трамп Кина” стратегијата зачудува. Ниту трговската, ниту технолошката војна не sе завршени. Освен фокусот кон човековите права, единствената друга голема разлика помеѓу Бајден и Трамп е далеку посилниот акцент на важноста на сојузниците во овој процес на одвраќање на Кина – особено т.н. „Квад САД“ што го формираа со Австралија , Индија и Јапонија. Како што рече Блинкен во главниот говор на 3 март, за САД „да ја вклучат Кина од позиција на сила… бара работа со сојузници и партнери затоа што нашата обединета тежина е многу потешка за Кина да ја игнорира“.

Овој аргумент доби конкретна форма минатата недела, кога Кембел изјави за Sydney Morning Herald дека САД „нема да ја остават Австралија сама на теренот“ ако Пекинг продолжи со сегашниот економски притисок врз Канбера (како одмазда за повикот на австралиската влада за независно испитување на потеклото на Ковид-19). Советникот за национална безбедност Џејк Саливан ја пееше истата песна. Самиот Бајден беше домаќин на виртуелен самит за Шефовите на држави на Квад на 12 март.

Кинескиот пристап останува оној на ежот. Пред неколку години, еден од економските советници на Ши ми рече дека враќањето на Тајван под контрола на копното е најмилата цел на неговиот Претседател – и причината што тој го промени правилото за зголемување на претседателски мандати на повеќе од два. Токму поради оваа причина, пред сè, Ши беше Претседател на огромното зголемување на копнените, морските и воздушните воени сили на Кина, вклучително и копнените ракети DF ‑ 21D што може да потонат американски носачи на авиони.

Додека лисиците со повеќе задачи во Америка додаваа на списокот со поплаки, кинескиот еж стабилно ги градеше своите капацитети за преземање на Тајван. Според зборовите на Танер Грир, новинар кој знае добро за безбедноста на Тајван, Народноослободителната [кинеската] армија „има паритет за секој систем што Тајван може да го искористи (или да купи од нас во иднина), и за некои системи тие едноставно ги надминуваат Тајванските “. Што е уште поважно, Кина го создаде она што е познато како „Меур против пристап или негирање област“ за да ги држи американските сили подалеку од Тајван. Како што истакна Лони Хенли од Универзитетот Џорџ Вашингтон за време на сведочењето пред Конгресот минатиот месец, „ако можеме да го оневозможиме [интегрираниот кинески систем за противвоздушна одбрана], можеме воено да победиме. Ако не, веројатно не можеме “.

Како студент на историја, да го цитирам Кисинџер, гледам многу опасна ситуација. Посветеноста на САД кон Тајван стана вербално посилна дури и кога стана воено послаба. Кога се вели дека обврската е „цврста“, но во реалноста има конзистентност на ситен песок, постои опасност двете страни да направат погрешно пресметување.

Јас не сум единствениот што е загрижен рече адмиралот Фил Дејвидсон, шеф на американските сили во Индо-Пацификот, при сведочењето во февруари пред Конгресот и предупреди дека Кина би можела да го нападне Тајван до 2027 година. На почетокот на овој месец, мојот колега, Макс Хејстингс, истакна дека „Тајван предизвикува вид на чувство меѓу [кинескиот] народ што Куба го предизвика меѓу Американците пред 60 години “.

Адмиралот Џејмс Ставридис штотуку ја објави книгата „2034: Роман за следната светска војна“, во која изненадувачкото кинеско поморско опкружување на Тајван е еден од воведните трикови на Трета светска војна. (САД претрпуваат толку големи поморски загуби што ги принудува да фрлат нуклеарни бомби кон провинцијата Џанѕианг, што пак води кон уништување на Сан Диего и Галвистон.) Можеби најсомнителниот дел од ова сценарио е неговиот датум, 13 години од денес. Мојот колега од Институтот Хувер, Миша Ауслин, замисли американско-кинеска поморска војна уште во 2025 година.

Во важната нова студија за прашањето на Тајван за Советот за надворешни односи, Роберт Блеквил и Филип Зеликов – теоретичари и практичари на надворешната политика на САД – ги изложија четирите опции што ги гледаат за политиката на САД, од кои ја претпочитаат последната:

САД треба да пробаат – барем со Јапонија и Тајван – паралелен план за оспорување на какво било кинеско одбивање на меѓународен пристап до Тајван и да подготват, вклучително и со претходно позиционирани залихи на САД, вклучувајќи воени резерви, пратки на неопходно потребни материјали за да му помогнат на Тајван сам да се брани. Соединетите Американски Држави и нивните сојузници веродостојно и видливо планираат да реагираат на нападот врз нивните сили со раскинување на сите финансиски односи со Кина, замрзнување или заплена на кинески средства.

Блеквил и Зеликов се во право дека состојбата на  статус кво е неодржлива. Но, постојат три клучни проблеми со сите аргументи за да се направи одвраќањето поубедливо. Првиот е дека сите чекори за зајакнување на одбраната на Тајван неизбежно ќе предизвикаат лут одговор од Кина, зголемувајќи ја веројатноста Студената војна да стане жешка – особено ако Јапонија експлицитно се вклучи. Вториот проблем е што ваквите чекори создаваат затворен прозорец на можности за Кина да дејствува пред да заврши ажурирањето на спречувањето во САД. Третото е неподготвеноста на самите Тајванци да ја третираат својата национална безбедност со иста сериозност како што Израелците го третираат опстанокот на нивната држава.

Средбата на Алјаска во четвртокот меѓу Блинкен, Саливан, Јанг и кинескиот министер за надворешни работи Ванг Ји – следејќи ги напорните посети на Блинкен на Јапонија и на Јужна Кореја – не беше веројатно повторно да го започне процесот на американско-кинески стратешки дијалог кој ја карактеризираше ерата на „ Kимерика “под водство на Џорџ Буш помладиот и Барак Обама. Деновите на „вин-вин“ дипломатија поминаа.

За време на поздравните обраќања  пред медиумите, Јанг илустрираше дека ежовите не само што имаат една голема идеја – тие се и многу бодликави. САД беа „арогантни“, изјави тој, во забелешките што ги надмина пропишаните две минути со фактор осум; би било подобро да се осврнат на сопствените „длабоко вкоренети“ проблеми со човековите права, како што е расизмот („долгата историја на убиства на црнци“), наместо да ѝ држи предавања на Кина.

Прашањето што останува е колку брзо администрацијата на Бајден би можела да се најде соочена со тајванската криза, без разлика дали ќе биде лесен „карантин“, целосна блокада или изненадувачка амфибиска инвазија? Ако Хejстингс е во право, ова ќе биде кубанска ракетна криза на Втората студена војна, но со променети улоги, бидејќи оспорениот остров [Тајван]е уште подалеку од САД отколку Куба од Русија. Доколку Ставридис е во право, Тајван би бил повеќе како Белгија во 1914 година или како Полска во 1939 година.

Но, имам уште една аналогија на ум. Можеби Тајван ќе се претвори во Американската империја како што беше Суец пред Британската империја во 1956 година: моментот кога лавот на императорот се изложува како хартиен тигар. Кога египетскиот претседател Гамал Абдел Насер го национализира Суецкиот канал, премиерот Ентони Иден ги здружи силите со Франција и Израел да се обидат да го преземат насилно. Американската спротивставеност доведе до пад на фунтата и до понижување на Британија.

Јас, од една страна, не можам да видам дека Aдминистрацијата на Бајден би реагирала на кинескиот напад врз Тајван со комбинација на воена сила и финансиски санкции предвидени од Блеквил и Зеликов. Саливан елоквентно пишуваше за потребата од надворешна политика зад која може да застане и Средна Америка [средната класа во САД]. Да се изгорат за Тајпеј не е баш нешто во кое веруваат.

Што се однесува до самиот Бајден, дали тој навистина би бил подготвен да го загрози пост-пандемискиот бум што го поттикнуваат неговите економски политики заради остров кој Кисинџер некогаш беше подготвен тивко да го тргува во замена за затоплување на Студената војна? Кој би бил повреден повеќе од финансиската криза што Блеквил и Зеликов ја предвидуваат во случај на војна за Тајван – Кина или самите САД? Една од двете суперсили има дефицит во тековната сметка од 3,5% од БДП (Втор квартал на 2020) и позиција на меѓународна нето инвестиција од скоро минус – 14 трилиони долари, а тоа не е Кина. Презимето на државниот секретар сигурно би било неодоливо искушение за пишување наслови доколку САД трепне во она што би било четврта и најголема криза во Тајван од 1954 година.

Сепак, размислете што би значело тоа. Да се ​​изгуби во Виетнам пред пет децении се покажа дека не е многу важно, освен за несреќните жители на Јужен Виетнам. Едвај имаше некаков домино ефект во Азија како целина, освен човечката катастрофа во Камбоџа. Сепак, губењето – или дури и не борењето за – Тајван во цела Азија ќе се смета како крај на американската доминација во регионот што сега го нарекуваме „Индо-Пацифик“. Тоа ќе ја потврди и  долгогодишната хипотеза за враќање на Кина од два века држење во темнина и „понижување“ на приматот во Азија. Тоа би значело и кршење на „првиот островски ланец“ за кој кинеските стратези сметаат дека ги опкружува, како и предавањето на меката на микрочипот [Тајван] во контрола на Пекинг односно Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. најголемиот светски производител на чипови (запомнете, полупроводниците, а не податоците, се новата нафта). Тоа сигурно би предизвикало пад на доларот и на американското Министерство за финансии. Тоа би бил американскиот Суецки канал.

Лисицата се изнатрча. Но, опасноста од “лисичарска” надворешна политика е да се фокусирате на толку многу проблеми што ризикувате да изгубите фокус. Ежот, од друга страна, знае една голема работа. Таа голема работа можеби е: тој што владее со Тајван владее со светот.

Нил Фергусон е постар соработник во Институтот Хувер на Универзитетот Стенфорд и колумнист за Блумберг. Претходно бил професор по историја на Универзитетот Харвард, Универзитет Њујорк и Универзитетот Оксфорд. Тој е основач и извршен директор на Greenmantle, советодавна фирма со седиште во Њујорк.

Текстот со интервенции е преземен од Bloomberg Opinion.